Yurt Dışı İnşaat Projeleri Türk Yükleniciler Açısından Hukuki Riskler

Türk inşaat şirketleri, uzun yıllardır farklı coğrafyalarda Yurt Dışı İnşaat Projeleri kapsamında altyapı, enerji, konut, endüstriyel tesis ve ulaşım projeleri üstlenmektedir. Yurt dışında gerçekleştirilen inşaat projeleri önemli ticari fırsatlar sunmaktadır. Bununla birlikte, projenin başka bir hukuk sistemine tabi olması, işverenin niteliği, finansman yapısı, yerel mevzuat, izin süreçleri ve sözleşmede benimsenen risk dağılımı yükleniciler açısından önemli hukuki sonuçlar doğurabilmektedir.

Uluslararası inşaat projelerinde hukuki risklerin yalnızca uyuşmazlık ortaya çıktıktan sonra değerlendirilmesi çoğu zaman yeterli değildir. Sözleşmenin imzalanmasından önce uygulanacak hukukun, ödeme mekanizmasının, teminatların, süre uzatımı ve ek ödeme taleplerinin, iş değişikliklerinin, fesih koşullarının ve uyuşmazlık çözüm yönteminin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Özellikle uzun süreli ve yüksek bütçeli projelerde sözleşmenin başlangıçta nasıl yapılandırıldığı, yüklenicinin proje boyunca sahip olacağı hakları doğrudan etkileyebilir.

25 yılı aşkın uluslararası deneyime sahip NZP Nagy Legal, Macaristan, Almanya, Avusturya, İngiltere ve Birleşik Arap Emirlikleri‘nde faaliyet göstermektedir. Yurt dışı inşaat projeleri Türk yüklenicilere kapsamlı Türkçe hukuki danışmanlık sunar. Ekibimiz; sözleşme, ödeme, teminat, gecikme, iş değişiklikleri ve uyuşmazlık çözümünden kaynaklanan hukuki riskleri değerlendirir ve projenin her aşamasında yüklenicilere hukuki destek sağlar.

Şirketinizi güvenle yönetin. Ana dilinizde profesyonel Türkçe hukuki danışmanlık hizmeti almak için uzman ekibimiz ile iletişime geçebilirsiniz.

Uygulanacak Hukuk ve Sözleşme Hükümleri

Yurt dışı inşaat projeleri ilk değerlendirilmesi gereken konulardan biri sözleşmeye uygulanacak hukuktur. Projenin gerçekleştirildiği ülkenin hukuku ile sözleşmeye uygulanacak hukuk her zaman aynı olmak zorunda değildir. Bununla birlikte, projenin bulunduğu ülkedeki emredici düzenlemeler; ruhsatlar, iş hukuku, vergi, çevre, iş sağlığı ve güvenliği, ithalat, yabancı personel çalıştırılması ve benzeri alanlarda yükleniciyi doğrudan etkileyen unsurlardır.

Bu nedenle yüklenicinin yalnızca sözleşmenin ticari hükümlerini değil, projenin gerçekleştirileceği ülkedeki zorunlu hukuki gereklilikleri de sözleşme imzalanmadan önce değerlendirmesi önem taşır.

Uluslararası projelerde FIDIC gibi standart sözleşmelerin kullanılması da bu ihtiyacı ortadan kaldırmaz. Standart bir sözleşmenin projeye özgü özel şartlarla değiştirilmesi mümkündür. Bu değişiklikler sonucunda standart metindeki risk dağılımı önemli ölçüde yüklenici aleyhine değişebilir. Dolayısıyla sözleşmenin yalnızca hangi FIDIC modeline dayandığının değil, özel şartlarla hangi hükümlerin değiştirildiğinin de incelenmesi gerekir.

Ödeme ve Hakediş Riskleri

Yurt dışı inşaat projeleri yüklenici açısından en önemli konulardan biri, gerçekleştirilen işler karşılığında ödemelerin zamanında ve eksiksiz olarak tahsil edilebilmesidir.

Sözleşmede avans ödemesi, ara hakedişler, ödeme belgelerinin onaylanması, ödeme vadeleri, kesintiler, retention bedelleri ve nihai ödemenin hangi şartlarda gerçekleştirileceği açık şekilde düzenlenmelidir. Ödemenin işveren veya mühendis tarafından düzenlenecek bir belgeye bağlandığı durumlarda, bu belgenin hangi sürede düzenleneceği ve haksız şekilde düzenlenmemesinin sonuçları da önem taşır.

Yüklenicinin ayrıca işverenin mali yeterliliğini ve mümkün olduğu ölçüde projenin finansman yapısını sözleşme öncesinde değerlendirmesi faydalıdır. Özellikle uzun süreli projelerde işverenin ödeme güçlüğüne düşmesi, projenin askıya alınmasına veya yüklenicinin önemli miktarda tahsil edilmemiş alacakla karşı karşıya kalmasına neden olabilir.

Gecikme ve Süre Uzatımı Talepleri

Yurt dışı inşaat projeleri en sık karşılaşılan uyuşmazlıklardan biri işin kararlaştırılan sürede tamamlanamamasıdır. Ancak her gecikmenin hukuki sonucu aynı değildir.

Gecikme; yükleniciden, işverenden, başka yüklenicilerden, kamu makamlarının işlemlerinden, öngörülemeyen saha koşullarından veya tarafların kontrolü dışındaki olaylardan kaynaklanabilir. Gecikmenin sebebi, yüklenicinin süre uzatımı veya ek maliyet talep edip edemeyeceğinin belirlenmesinde önem taşır.

Bu noktada sözleşmede öngörülen bildirim süreleri özellikle dikkate alınmalıdır. Yüklenicinin gecikmeye neden olan olay ortaya çıktığında gerekli bildirimi süresi içerisinde yapmaması, bazı sözleşmeler kapsamında daha sonra ileri sürebileceği süre uzatımı veya ek ödeme taleplerini olumsuz etkileyebilir.

Bu nedenle proje süresince gecikmeye yol açabilecek olayların, işveren talimatlarının, saha kayıtlarının, yazışmaların ve bunların proje takvimine etkisinin düzenli şekilde belgelendirilmesi önemlidir.

Yurt Dışı İnşaat Projeleri Kapsamında İş Değişiklikleri ve Ek İşler

Yurt dışı inşaat projeleri uygulanması sırasında işin kapsamının değişmesi sık karşılaşılan bir durumdur. İşveren tarafından talep edilen tasarım değişiklikleri, ek işler, miktar değişiklikleri veya teknik gerekliliklerdeki değişiklikler yüklenici açısından ilave maliyet ve süre ihtiyacı doğurabilir.

Bu nedenle sözleşmede hangi işlemlerin iş değişikliği (variation) sayılacağı, değişiklik talimatını kimin verebileceği, fiyatlandırmanın nasıl yapılacağı ve yüklenicinin ek süre veya ek ödeme talebini hangi usulle ileri süreceği açıkça belirlenmelidir.

Uygulamada önemli sorunlardan biri, yüklenicinin yazılı değişiklik talimatı almadan ek işleri gerçekleştirmesidir. Projenin ilerlemesini sağlamak amacıyla yapılan bir işin daha sonra sözleşme kapsamındaki mevcut yükümlülüklerden biri olduğu ileri sürülebilir. Bu nedenle ek iş ve değişikliklerin mümkün olduğunca işe başlanmadan önce yazılı şekilde kayıt altına alınması yüklenicinin haklarının korunması bakımından önem taşır.

Teminat Mektupları ve Diğer Teminatlar

Yurt dışı inşaat projeleri kapsamında yüklenicilerden avans teminatı, performans teminatı ve benzeri güvenceler talep edilmesi yaygındır. Özellikle ilk talepte ödemeli banka teminatları, yüklenici açısından önemli bir mali risk oluşturabilir.

Teminatın hangi şartlarda nakde çevrilebileceği, tutarının hangi aşamalarda azaltılacağı ve ne zaman iade edileceği sözleşmede açık şekilde düzenlenmelidir. Teminat metni ile ana sözleşmenin birlikte incelenmesi de önemlidir. Ana sözleşmede yüklenici lehine koruyucu hükümler bulunmasına rağmen, teminatın bağımsız niteliği nedeniyle banka açısından farklı sonuçların ortaya çıkması mümkündür.

Mücbir Sebep ve Olağanüstü Olaylar

Savaş, doğal afet, salgın, ihracat veya ithalat kısıtlamaları, yaptırımlar ve bazı kamu müdahaleleri gibi olaylar projenin yürütülmesini önemli ölçüde etkileyebilir.

Ancak bir olayın ticari açıdan olağanüstü olması, kendiliğinden sözleşme kapsamında mücbir sebep oluşturduğu anlamına gelmez. Uygulanacak hukuk ile sözleşmedeki mücbir sebep veya olağanüstü olay hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Ayrıca yüklenicinin belirli bir süre içerisinde bildirimde bulunması, olayın etkilerini azaltmak için makul önlemleri alması ve olay ile gecikme veya maliyet artışı arasındaki bağlantıyı ortaya koyması gerekebilir. Bu nedenle mücbir sebep hükümlerinin yalnızca genel bir standart madde olarak değil, projenin bulunduğu ülke ve projenin özellikleri dikkate alınarak hazırlanması önem taşır.

Yurt Dışı İnşaat Projeleri Sözleşmenin Askıya Alınması ve Feshi

Bir inşaat sözleşmesinin erken sona ermesi, yüklenici açısından projenin en önemli risklerinden biridir.

İşverenin hangi durumlarda sözleşmeyi feshedebileceği kadar, yüklenicinin hangi şartlarda işi askıya alabileceği veya sözleşmeyi sona erdirebileceği de açıkça düzenlenmelidir. Özellikle uzun süreli ödeme yapılmaması, işverenin sözleşmeden doğan temel yükümlülüklerini yerine getirmemesi veya projenin uzun süre askıda kalması durumlarında yüklenicinin sahip olduğu hakların önceden belirlenmesi önemlidir.

Fesih hâlinde tamamlanmış işlerin bedeli, şantiyedeki malzeme ve ekipmanın durumu, teminatların iadesi, alt yüklenici sözleşmeleri ve yüklenicinin sahadan ayrılmasına ilişkin prosedür de ayrıca değerlendirilmelidir.

Yurt Dışı İnşaat Projeleri Uyuşmazlık Çözümü ve Uluslararası Tahkim

Yurt dışı inşaat sözleşmelerinde uyuşmazlık çözüm maddesi, projenin sonunda dikkate alınacak ikincil bir hüküm olarak görülmemelidir. Uyuşmazlığın hangi hukuk ve usul çerçevesinde, nerede ve hangi yöntemle çözüleceği sözleşmenin ekonomik riskleri üzerinde doğrudan etkili olabilir.

Taraflar uyuşmazlıkların devlet mahkemeleri yerine tahkim yoluyla çözülmesini kararlaştırabilir. Bu durumda tahkim şartında tahkim kurumu veya uygulanacak tahkim kuralları, tahkim yeri, hakem sayısı ve tahkim dili gibi temel hususların açıkça belirlenmesi önem taşır.

Büyük ölçekli uluslararası inşaat projelerinde uyuşmazlık kurulları ve dostane çözüm süreçleri gibi tahkim öncesi mekanizmalar da öngörülebilir. Bu tür çok aşamalı uyuşmazlık çözüm hükümlerinde her aşamanın nasıl ve hangi süre içerisinde işletileceğinin açık şekilde düzenlenmesi, ileride ortaya çıkabilecek yetki ve usul tartışmalarının önlenmesine yardımcı olabilir.

Uluslararası tahkimin önemli avantajlarından biri de yabancı hakem kararlarının tanınması ve tenfizi bakımından uluslararası bir hukuki çerçevenin bulunmasıdır. Bununla birlikte, tahkim kararının ileride hangi ülkede ve hangi malvarlığı üzerinde icra edileceğinin sözleşme aşamasında değerlendirilmesi özellikle önemlidir.

Sonuç

Yurt dışı inşaat projelerinde hukuki risk yönetimi, yalnızca uyuşmazlık ortaya çıktığında başvurulan bir süreç değildir. Yüklenicinin hukuki pozisyonunun korunması, ihale ve sözleşme müzakeresi aşamasından başlayarak projenin tamamlanmasına kadar devam eden sistematik bir sözleşme ve talep yönetimini gerektirir.

Türk yükleniciler açısından özellikle uygulanacak hukuk, ödeme mekanizması, süre uzatımı, iş değişiklikleri, teminatlar, mücbir sebep, fesih ve uyuşmazlık çözümü hükümlerinin projenin özellikleri dikkate alınarak incelenmesi önem taşımaktadır.

Sözleşme hükümlerinin proje başlamadan önce hukuki açıdan değerlendirilmesi ve proje süresince bildirim, talep ve değişiklik süreçlerinin sözleşmeye uygun şekilde yürütülmesi, uyuşmazlık riskini azaltabileceği gibi olası bir uyuşmazlık hâlinde yüklenicinin hukuki pozisyonunun korunmasına da önemli ölçüde katkı sağlayabilir.

Bizimle İletişime Geçin

Kapsamlı Türkçe hukuki danışmanlık hizmeti için uzman ekibimiz ile Uluslararası hizmet noktalarımızdan biri ile iletişime geçebilirsiniz.

Bizi daha yakından tanımak ve hizmetlerimiz hakkında detaylı bilgi almak için ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Yeni makalelerimizi takip etmek için blog sayfamızı ziyaret etmeyi unutmayın.

[contact-form to=”batuhan.dogan@old.nzp.de”][contact-field label=”İsim ve Soyad” type=”name” required=”1″][contact-field label=”Email Adresi” type=”email” required=”1″][contact-field label=”Mesajınız” type=”textarea” required=”1″][/contact-form]